Melaka – Ketulan pada payudara tidak semestinya menyebabkan kesakitan, namun ia tetap perlu diperiksa oleh doktor. Wanita juga tidak seharusnya menganggap ketulan itu tidak berbahaya hanya kerana ia boleh digerakkan atau berubah mengikut kitaran haid.
Pakar Perunding Bedah Am Oriental Melaka Straits Medical Centre, Dr Ong Kheng Wah, berkata ketulan payudara merupakan keadaan yang biasa berlaku dan kebanyakannya tidak berbahaya.
”Bagaimanapun, ketulan baharu atau luar biasa perlu diperiksa, terutama jika ia berterusan atau disertai perubahan lain pada payudara,” katanya.
Antara punca ketulan payudara yang biasa termasuk fibroadenoma, sista, perubahan berkaitan hormon, keradangan, jangkitan dan perubahan pada tisu lemak akibat kecederaan.
Fibroadenoma lebih kerap berlaku dalam kalangan wanita muda, manakala sista dan perubahan pada tisu payudara boleh berkait dengan turun naik hormon.
Ketulan yang tidak berbahaya biasanya terasa licin atau mudah digerakkan, serta mungkin berubah mengikut kitaran haid. Manakala, ketulan kanser boleh terasa lebih keras, tidak sekata atau tidak mudah digerakkan.
Namun, Dr Ong berkata ciri-ciri tersebut tidak boleh digunakan untuk menentukan sama ada sesuatu ketulan itu kanser atau tidak.
”Sesetengah ketulan kanser juga boleh digerakkan, manakala ketulan yang tidak berbahaya pula boleh terasa keras.
Ketulan atau bengkak yang berterusan, semakin besar atau mengalami perubahan perlu diperiksa. Antara tanda yang perlu diberi perhatian ialah kulit payudara menebal atau berlekuk, permukaan kulit yang kelihatan seperti kulit oren, perubahan pada puting menyerupai ekzema, lelehan berdarah dari puting, luka atau ulser, ketulan di ketiak dan puting yang tiba-tiba tertarik ke dalam.
“Kanser payudara tidak semestinya menyebabkan kesakitan. Oleh itu, ketulan yang tidak sakit juga tidak boleh diabaikan,” katanya.
Menurut Laporan Daftar Kanser Kebangsaan Malaysia 2017 hingga 2021, kanser payudara merupakan kanser paling lazim dalam kalangan wanita Malaysia.
Laporan itu menunjukkan kadar kejadian meningkat daripada 34.1 bagi setiap 100,000 wanita pada 2012 hingga 2016 kepada 38.9 bagi setiap 100,000 wanita pada 2017 hingga 2021. Risiko sepanjang hayat untuk menghidap kanser payudara sebelum usia 75 tahun pula adalah kira-kira satu daripada 23 wanita.
Kadar kejadian meningkat dengan ketara mulai sekitar usia 40 tahun dan paling tinggi dalam kalangan wanita berusia 65 hingga 69 tahun.
Sementara itu, kajian Malaysia yang diterbitkan pada 2020 pula mendapati 13.6 peratus pesakit dalam kumpulan kajian tersebut berusia 40 tahun atau lebih muda.
Dr Ong berkata, usia merupakan antara faktor risiko penting bagi kanser payudara, namun wanita muda juga tidak terkecuali daripada risiko berkenaan.
Apabila seorang wanita mendapatkan pemeriksaan kerana ketulan payudara, doktor biasanya menjalankan tiga bentuk penilaian yang dikenali sebagai triple assessment, iaitu pemeriksaan fizikal, pengimejan payudara dan, jika perlu, mengambil sampel tisu untuk pemeriksaan lanjut.
Bagi wanita muda, ultrabunyi lazimnya digunakan pada peringkat awal kerana tisu payudara mereka cenderung lebih padat. Bagi wanita berusia lebih 35 tahun yang mempunyai gejala, mamogram bersama ultrabunyi mungkin digunakan untuk memberikan gambaran yang lebih menyeluruh.
Jika pemeriksaan atau hasil pengimejan menunjukkan sesuatu yang mencurigakan, doktor mungkin menjalankan biopsi menggunakan jarum untuk mengambil sampel tisu bagi pemeriksaan lanjut.
Pengesanan awal memberi lebih banyak pilihan rawatan kerana ketumbuhan yang dikesan pada peringkat awal biasanya lebih kecil dan kurang berkemungkinan merebak. Dalam keadaan tertentu, pesakit juga mungkin sesuai menjalani pembedahan yang pemeliharaan payudara.
Laporan Daftar Kanser Kebangsaan Malaysia 2017 hingga 2021 mendapati 50.5 peratus kes yang mempunyai maklumat peringkat penyakit didiagnosis pada Tahap III atau IV – masing-masing 28.3 peratus pada Tahap III dan 22.2 peratus pada Tahap IV.
Data daripada Malaysian Study on Cancer Survival 2018 pula menunjukkan kadar kelangsungan hidup relatif lima tahun ialah 87.5 peratus bagi pesakit Tahap I, 80.7 peratus bagi Tahap II, 59.7 peratus bagi Tahap III dan 23.3 peratus bagi Tahap IV.
Jenis rawatan bergantung kepada tahap penyakit dan ciri-ciri kanser. Antaranya termasuk pembedahan, radioterapi, kemoterapi, terapi hormon, rawatan sasaran HER2 dan imunoterapi bagi sesetengah kes kanser payudara tiga negatif. Rawatan boleh diberikan sebelum atau selepas pembedahan, bergantung kepada keadaan dan keperluan pesakit.
Antara faktor yang boleh meningkatkan risiko kanser payudara termasuk usia, sejarah keluarga yang kuat bagi kanser payudara atau ovari, perubahan gen BRCA1 atau BRCA2, sejarah kanser payudara sebelum ini, keadaan payudara berisiko tinggi tertentu, tisu payudara yang padat serta pernah menerima rawatan radiasi pada bahagian dada.
Selain itu, berat badan berlebihan atau obes selepas menopaus, kurang melakukan aktiviti fizikal dan pengambilan alkohol juga boleh meningkatkan risiko. Kehamilan pertama pada usia lebih lewat serta tidak menyusukan bayi pula boleh mempengaruhi risiko kanser payudara.
Dr Ong berkata, mempunyai faktor risiko tidak bermakna seseorang wanita pasti akan menghidap kanser payudara. Pada masa sama, sesetengah wanita mungkin didiagnosis walaupun tidak mempunyai faktor risiko yang jelas selain faktor usia dan jantina.
“Wanita perlu mengenali keadaan normal payudara masing-masing dan mendapatkan nasihat doktor sekiranya terdapat perubahan yang berterusan atau luar biasa,” katanya.
